Spolno prenosive bolesti (SPB) danas su mnogo češće nego što većina ljudi misli – i često prolaze neprimijećeno, bez jasnih simptoma. Nelagodnost prilikom mokrenja, peckanje nakon odnosa, promjene na koži genitalne regije, neobičan iscjedak ili krvarenje mogu ukazivati na spolno prenosivu bolest, ali mnoge infekcije (kao što su hlamidija, gonoreja, sifilis, HIV, hepatitis B, hepatitis C i papiloma virus) dugo ne daju gotovo nikakve tegobe.
U MR Klinika, u sklopu ambulante infektologije u Banjaluci, pacijenti mogu dobiti:
- testiranje na spolno prenosive bolesti
- dijagnostiku i liječenje bakterijskih i virusnih infekcija
- savjetovanje o prevenciji i bezbjednijim seksualnim praksama
- procjenu i propisivanje PrEP terapije (pre-exposure profilaksa) za HIV, pod nadzorom infektologa
Cilj ovog teksta je da vam na jednostavan način objasni:
- šta su spolno prenosive bolesti i kako se šire
- koje su najčešće spolno prenosive bolesti i infekcije (hlamidija, gonoreja – “triper bolest”, sifilis, papiloma virus, genitalne bradavice, hepatitis B i C, HIV, herpes…)
- šta je PrEP (pre-exposure profilaksa), kome je namijenjen i kako može smanjiti rizik od HIV infekcije za oko 99% ako se uzima kako je propisano
- kako u MR Klinika, uz pomoć stručnog infektologa, možete dobiti diskretno testiranje na spolne bolesti, savjetovanje i plan prevencije.
Napomena: Tekst je informativnog karaktera i ne zamjenjuje pregled ljekara. Tačnu dijagnozu i terapiju može postaviti samo specijalista nakon pregleda i obrade.
U ambulanti infektologije u MR Klinika ordiniraju:
Šta su spolno prenosive bolesti?
Spolno prenosive bolesti (često se koristi i termin spolno prenosive infekcije – SPI, sexualno prenosive bolesti) su infekcije koje se prenose pretežno seksualnim kontaktom – vaginalnim, analnim ili oralnim. Uzročnici mogu biti bakterije, virusi ili paraziti.
Najčešće bakterijske spolne bolesti su:
- klamidija
- gonoreja (triper bolest)
- sifilis
- trihomonijaza
- infekcije uzrokovane ureaplazmom, mikoplazmom, bakterijom gardnerella (iako se gardnerella više vezuje za bakterijsku vaginozu nego “klasičnu SPI”).
Najčešće virusne spolno prenosive bolesti su:
- HIV infekcija (koja, ako se ne liječi, može dovesti do AIDS-a)
- hepatitis B i hepatitis C (iako se hepatitis C najčešće prenosi krvlju)
- HPV (papiloma virus) – odgovoran za spolne bradavice (genitalne bradavice) i neke vrste karcinoma
- HSV (virus herpes simpleks) – genitalni herpes
Neke spolne bolesti kod žena i muškaraca prolaze gotovo bez simptoma, ali mogu uzrokovati ozbiljne posljedice: neplodnost, hronične bolove, komplikacije u trudnoći, povećan rizik od HIV infekcije i drugo.
Zato je važno na vrijeme prepoznati rizične situacije i javiti se ljekaru – čak i kada nema jasnih tegoba.
Kako se prenose spolno prenosive bolesti?
Seksualni kontakt
Većina spolno prenosivih bolesti prenosi se:
- vaginalnim, analnim ili oralnim seksom bez kondoma
- kontaktom sluznica i kože u genitalnoj regiji
- razmjenom tjelesnih tečnosti (sperma, vaginalni sekret, krv)
Kod infekcija poput papiloma virusa (HPV) i genitalnih bradavica, dovoljan je i kontakt kože na kožu u intimnoj regiji – dakle, infekcija se može prenijeti i bez penetrativnog odnosa.
Krv i zajednička oprema
Neke spolno prenosive bolesti odnosno infekcije, posebno:
- hepatitis B
- hepatitis C
- HIV
mogu se prenijeti putem kontakta sa zaraženom krvlju – dijeljenjem igala i šprica, korištenjem nesterilnih instrumenata za tetovažu/piercing, rjeđe transfuzijom krvi (danas izuzetno rijetko zbog rigoroznog testiranja).
Kod hepatitisa C kontakt s krvlju je dominantan način prenosa, dok se hepatitis B, kako se prenosi, često povezuje i sa seksualnim kontaktom, pa spada i u seksualno prenosive bolesti.
Majka–dijete
Određene infekcije mogu se prenijeti:
- tokom trudnoće
- tokom porođaja
- rjeđe putem dojenja
To se odnosi na HIV, hepatitis B, neke oblike sifilisa i druge infekcije. Pravovremeno liječenje i praćenje u trudnoći značajno smanjuje rizik.
Hepatitis B i hepatitis C – kako se prenose i zašto su važni?
Hepatitis B
Hepatitis B je virusna infekcija koja primarno napada jetru. Prenosi se:
- seksualnim putem
- krvlju (igle, transfuzije u prošlosti, kontakt s krvlju)
- sa majke na dijete tokom trudnoće/porođaja
Dobra vijest je da postoji sigurna i efikasna vakcina protiv hepatitisa B, koja pruža gotovo potpunu zaštitu ako se primi u preporučenom rasporedu.
Zato se u kontekstu spolnog zdravlja često naglašava:
- vakcinacija protiv hepatitisa B (posebno kod osoba u povećanom riziku)
- testiranje na hepatitis B kod osoba koje su imale rizičan kontakt ili simptome koji mogu upućivati na oštećenje jetre.
Hepatitis C
Hepatitis C se uglavnom prenosi krvlju – zajedničkim iglama, nesterilnim instrumentima, povredama, transfuzijama prije uvođenja obaveznog testiranja. Seksualni prenos je moguć, ali rjeđi, osim u određenim rizičnim okolnostima (npr. prisustvo krvi tokom odnosa, druge SPI, određene prakse).
Za razliku od hepatitisa B, vakcina za hepatitis C ne postoji, ali savremena antivirusna terapija može kod većine pacijenata dovesti do potpunog eliminisanja virusa iz organizma. Što se ranije otkrije hepatitis c, veće su šanse da se spriječi ciroza i karcinom jetre.
Najčešće spolno prenosive bolesti – simptomi
Simptomi se razlikuju od infekcije do infekcije – a neke spolno prenosive bolesti uopšte ne moraju davati jasne znake.
Klamidija
Klamidija je jedna od najčešćih bakterijskih spolnih bolesti. Često prolazi neprimijećeno, posebno kod žena. Mogući simptomi:
- peckanje prilikom mokrenja
- iscjedak iz vagine ili penisa
- bolovi u donjem dijelu stomaka
- bol pri odnosu
Klamidija liječenje je moguće antibioticima, ali terapiju uvijek određuje ljekar – samoinicijativno uzimanje antibiotika nije bezbjedno.
Gonoreja (“triper bolest”)
Gonoreja (narodski “triper bolest”) je još jedna česta bakterijska infekcija. Simptomi mogu uključivati:
- gusti, zeleni ili žuti iscjedak
- peckanje pri mokrenju
- bol u donjem stomaku
- bol u testisima kod muškaraca
Neliječena gonoreja može dovesti do neplodnosti i drugih komplikacija. Pored toga, zabrinjava rastuća otpornost gonoreje na antibiotike (tzv. “supergonoreja”), što dodatno naglašava važnost ranog otkrivanja i pravilnog liječenja, prema savremenim smjernicama.
Sifilis
Sifilis prolazi kroz više stadijuma:
- u početku bezbolna ranica (čir) na mjestu ulaza infekcije
- kasnije osip, uvećani limfni čvorovi, simptomi slični gripi
- ako se sifilis ne liječi, može zahvatiti srce, mozak, živce
Pitanja tipa “sifilis šta je” ili “simptomi sifilisa” često su prvi korak ka osvještavanju da se treba javiti ljekaru – što ranije, to bolje.
HPV, papiloma virus i genitalne bradavice
Papiloma virus (HPV) je izuzetno rasprostranjen. Neki tipovi HPV-a uzrokuju genitalne bradavice (spolne bradavice) – male izrasline na koži genitalne regije ili oko anusa, kod muškaraca i kod žena. Drugi tipovi HPV-a povezani su s razvojem prekanceroznih promjena i karcinoma (npr. raka grlića materice).
Česti pojmovi:
- genitalne bradavice kod muškaraca – promjene na penisu, skrotumu, oko anusa
- genitalne bradavice kod žena – promjene na vulvi, u vagini, na grliću materice ili oko anusa
- ravni kondilomi – pljosnatiji oblik promjena, često manje uočljiv
Uklanjanje papiloma i bradavica radi se različitim metodama (hemijski, krioterapija, hirurški, radiotalasno…), ali je važno da dijagnozu i plan tretmana postavi ljekar. Više informacija o uklanjanju bradavica pogledajte na stranici Dermatolog Banja Luka.
Herpes (HSV) i druge infekcije
Virus HSV (herpes simpleks) uzrokuje bolne plikove/mjehuriće oko usta ili u genitalnoj regiji. HSV infekcija je hronična (virus ostaje u organizmu), ali se epizode mogu držati pod kontrolom. Posebnu pažnju zahtijeva herpes u trudnoći – zato je važno obavijestiti ginekologa i infektologa.
Druge infekcije / spolno prenosive bolesti koje se često otkrivaju u sklopu pregleda spolnog zdravlja su:
- ureaplazma bakterija i mikoplazma – mogu biti udružene s tegobama poput peckanja, iscjetka, bolova, ali i bez simptoma (često se traže online kao ureaplazma simptomi, mikoplazma simptomi, ureaplazma u trudnoći…)
- trihomonijaza – parazitska infekcija, često prati trihomonijaza simptomi poput pjenastog iscjetka, neprijatnog mirisa
Liječenje se u svim ovim slučajevima sprovodi prema nalazu i preporukama ljekara, uz često uključivanje i partnera/partnerke u terapiju.
Spolno prenosive bolesti kod žena i muškaraca – kada se javiti ljekaru?
Spolne bolesti kod žena
Žene ponekad duže odgađaju pregled. Treba se javiti ljekaru (ginekologu ili infektologu) ako se jave:
- neuobičajen iscjedak
- peckanje ili bol pri mokrenju
- bol u donjem stomaku
- bol pri odnosu
- krvarenje između ciklusa ili nakon odnosa
- promjene na koži (spolne bradavice, ranice)
Mnoge spolne bolesti kod žena mogu dovesti do upale karlice, oštećenja jajovoda i neplodnosti ako se ne otkriju na vrijeme.
Muške spolne bolesti
Kod muškaraca su alarm za pregled:
- peckanje i bol pri mokrenju
- iscjedak iz penisa
- bol u testisima
- promjene na koži penisa ili u preponskoj regiji
- peckanje nakon odnosa
Česta je potražnja za pojmovima poput “muške spolne bolesti”, klamidija kod muškaraca, gonoreja simptomi, što sve ukazuje na potrebu da se umjesto “Google dijagnoze” obavi stručan pregled i testiranje.
Testiranje na spolno prenosive bolesti u MR Klinika (Banja Luka)
U MR Klinika, u sklopu ambulante infektologije, pacijenti mogu obaviti:
- testiranje na spolno prenosive bolesti (STD testiranje)
- testiranje na HIV
- testiranje na hepatitis B i hepatitis C
- mikrobiološke briseve i testove za hlamidiju, gonoreju, ureaplazmu, mikoplazmu, trihomonas
- serološke testove za sifilis i druge infekcije
- savjetovanje o HPV genotipizaciji u saradnji s ginekologijom / drugim specijalnostima
Pregled počinje razgovorom sa infektologom, procjenom rizika, simptomima i prethodnom anamnezom. Zatim se planira paket testova, u dogovoru s pacijentom. Rezultati se tumače u sigurnom, diskretnom okruženju – bez stigme i osuđivanja.
Šta je PrEP (pre-exposure profilaksa) i kome je namijenjen?
PrEP – medicinska zaštita od HIV-a prije rizičnog kontakta
PrEP (pre-exposure prophylaxis) je terapija koju uzimaju HIV-negativne osobe kako bi smanjile rizik da se zaraze HIV-om. Radi se o lijekovima protiv HIV-a (antiretrovirusna terapija) koji se uzimaju prije potencijalne izloženosti virusu.
Kada se PrEP tablete uzimaju redovno, kako je propisano:
- rizik od dobijanja HIV-a putem seksualnog odnosa smanjuje se za oko 99%
Važno je naglasiti:
PrEP štiti od HIV-a, ali ne štiti od drugih spolno prenosivih bolesti. Zato se i dalje preporučuje korištenje kondoma i redovno testiranje na SPI.
Ko može biti kandidat za PrEP?
PrEP se razmatra za osobe koje su HIV-negativne, a imaju povećan rizik od HIV infekcije, na primjer:
- osobe s više seksualnih partnera
- osobe koje često ne koriste kondom
- partneri/partnerke osoba koje su HIV-pozitivne
- muškarci koji imaju seks s muškarcima
- osobe koje koriste psihoaktivne supstance u kontekstu seksualnih odnosa
- osobe koje žive u okruženju s povećanom učestalošću HIV infekcije
Da li je PrEP pravi izbor za konkretnu osobu – procjenjuje se individualno, kroz razgovor sa infektologom, laboratorijske nalaze i procjenu opšteg zdravstvenog stanja.
Kako izgleda proces PrEP terapije u MR Klinika?
U ambulanti infektologije MR Klinika:
- Prvi pregled kod infektologa
- procjena rizika
- detaljna anamneza i uvid u prethodne nalaze
- razgovor o očekivanjima i načinu uzimanja terapije
- Početno testiranje
- HIV test (PrEP se propisuje samo HIV-negativnim osobama)
- testiranje na hepatitis B i hepatitis C
- testovi bubrežne i jetrene funkcije
- po potrebi testiranje na druge spolno prenosive bolesti
- Uvođenje PrEP terapije
- infektolog objašnjava kako se uzimaju PrEP tablete, koliko je važno pridržavanje terapije i koje su moguće nuspojave
- naglašava se da se PrEP kombinuje sa drugim mjerama zaštite (kondom, redovno testiranje, vakcinacija protiv HBV)
- Redovne kontrole
- periodične kontrole HIV statusa i laboratorija
- razgovor o eventualnim promjenama u riziku, partnerskim odnosima i zdravlju uopšte
- po potrebi prilagođavanje plana (nastavak, pauza, prekid PrEP-a)
PrEP se uvodi i prati u skladu s evropskim i međunarodnim standardima za HIV prevenciju, uz poštovanje principa povjerljivosti, dostupnosti i individualizovanog pristupa.
PrEP vs PEP – kratko poređenje
- PrEP – uzima se prije rizičnog kontakta, namijenjen je kontinuiranoj ili planskoj zaštiti.
- PEP (post-exposure profilaksa) – terapija koja se započinje nakon rizičnog kontakta (npr. nezaštićen odnos s osobom za koju se sumnja da je HIV-pozitivna, ubod iglom itd.), idealno u prvih 24–72 sata nakon izlaganja.
Oba pristupa zahtijevaju pregled i vođenje od strane ljekara – samoinicijativno uzimanje lijekova nije bezbjedno.
Spolno prenosive bolesti i ambulanta infektologije MR Klinika – stručna pomoć bez stigme
U MR Klinika (Vase Pelagića 19A, Banja Luka), ambulanta infektologije posvećena je:
- dijagnostici i liječenju spolno prenosivih bolesti
- praćenju pacijenata s HIV infekcijom i virusnim hepatitisima
- savjetovanju o PrEP i PEP terapiji
- edukaciji o sigurnijem seksualnom ponašanju, vakcinaciji i drugim mjerama prevencije
Pregledi se obavljaju diskretno, u atmosferi povjerenja, bez osuđivanja. Poseban fokus je na individualnom pristupu – svaki pacijent dobija plan zasnovan na njegovoj/noj istoriji, rizicima i potrebama.
U ambulanti infektologije u MR Klinika ordiniraju:
- doc. dr Tatjana Roganović – specijalista infektologije
- dr Ljiljana Pašić – specijalista infektologije
Spolno prenosive bolesti i FAQ – često postavljana pitanja
- Da li su spolno prenosive bolesti uvijek praćene simptomima?
Ne. Mnoge spolno prenosive bolesti (posebno klamidija, HPV, HIV, hepatitis C) mogu dugo biti bez jasnih simptoma. Čak i kada nema tegoba, osoba može prenijeti infekciju partneru. Zato je važno redovno testiranje kod osoba u riziku.
- Šta je AIDS i po čemu se razlikuje od HIV-a?
HIV je virus koji napada imuni sistem. AIDS (sida bolest) je naziv za najtežu fazu HIV infekcije, kada je imunitet značajno oslabljen i javljaju se ozbiljne oportunističke infekcije i tumori. Zahvaljujući savremenoj terapiji, većina HIV-pozitivnih osoba danas nikada ne dođe u fazu AIDS-a ako se na vrijeme otkrije i pravilno liječi.
- Da li hepatitis B i hepatitis C mogu da se prenesu običnim socijalnim kontaktom?
Ne. Hepatitis kako se prenosi zavisi od tipa virusa:
- Hepatitis B – prenosi se krvlju, tjelesnim tečnostima i seksualnim putem, ali ne običnim druženjem, rukovanjem, dijeljenjem hrane ili vode.
- Hepatitis C – prenosi se prvenstveno krvlju, ne putem zagrljaja, zajedničkog pribora za jelo, kašljanja ili običnog kontakta.
- Da li PrEP znači da mi više ne treba kondom?
Ne. PrEP tablete značajno smanjuju rizik od HIV infekcije, ali ne štite od drugih spolno prenosivih bolesti – poput sifilisa, gonoreje, klamidije, HPV-a, hepatitisa B itd. Optimalna zaštita je kombinacija: PrEP + kondom + redovno testiranje.
- Imam peckanje nakon odnosa – da li je to sigurno spolno prenosiva bolest?
Ne mora značiti, ali peckanje nakon odnosa i tokom mokrenja može biti znak upalnog procesa ili spolno prenosive infekcije (klamidija, gonoreja, ureaplazma, mikoplazma…). Bez pregleda i testiranja ne može se postaviti dijagnoza. Najbolje je javiti se ljekaru – infektologu, ginekologu ili urologu, zavisno od situacije.
- Da li se spolno prenosive bolesti mogu potpuno izliječiti?
Mnoge bakterijske spolne bolesti (hlamidija, gonoreja, sifilis, trihomonijaza) mogu se uspješno liječiti odgovarajućim antibioticima, ako se otkriju na vrijeme. Virusne infekcije (HIV, herpes, HPV) se ne “brišu” uvijek u potpunosti, ali se uz odgovarajuću terapiju i praćenje mogu držati pod kontrolom, sa minimalnim rizikom komplikacija i prenosa na druge.
Kako zakazati pregled u MR Klinika?
Ako:
- ste imali rizičan seksualni kontakt
- imate simptome koji mogu ukazivati na spolno prenosive bolesti
- želite testiranje na spolne bolesti, HIV ili hepatitis
- razmišljate o PrEP terapiji kao dodatnoj zaštiti od HIV-a
možete se obratiti ambulanti infektologije MR Klinika u Banjaluci.
Zakazivanje:
- 📞 Telefon: 066 061 000
- 🌍 Lokacija: Vase Pelagića 19A, Banja Luka
- 🌐 Online: putem forme za online zakazivanje pregleda na sajtu MR Klinika
Pregled i testiranje se obavljaju uz potpunu diskreciju, profesionalan pristup i podršku u svakom koraku – od prvog razgovora do praćenja i preventivnih mjera.
